Γράφει ο Νίκος Μουντάκης*

Στην Ελλάδα, η χρηματοδότηση εξακολουθεί να βασίζεται κυρίως σε παραδοσιακά τραπεζικά κριτήρια. Οι περισσότερες τράπεζες εξακολουθούν να αξιολογούν μια επιχείρηση κυρίως με βάση τα υφιστάμενα περιουσιακά στοιχεία, τις εξασφαλίσεις και το ιστορικό κερδοφορίας της. Όμως η οικονομία του 2026 δεν μοιάζει με εκείνη του 1996. Μια νεοφυής εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να διαθέτει εξαιρετική τεχνογνωσία, διεθνείς προοπτικές και καινοτόμο προϊόν, αλλά να μην έχει ακίνητα για υποθήκη.

Μια εταιρεία βιοτεχνολογίας μπορεί να χρειάζεται χρόνια μέχρι να εμφανίσει σημαντικά έσοδα. Μια επιχείρηση λογισμικού μπορεί να έχει ως βασικό της περιουσιακό στοιχείο το ανθρώπινο κεφάλαιο. Αυτά τα χαρακτηριστικά απαιτούν εξειδικευμένη τραπεζική γνώση και διαφορετικά μοντέλα αξιολόγησης κινδύνου. Οι ελληνικές συστημικές τράπεζες έχουν ασφαλώς δημιουργήσει ειδικές μονάδες για startups, ESG επενδύσεις και προγράμματα του Ταμείου Ανάκαμψης. Ωστόσο, οι πρωτοβουλίες αυτές παραμένουν περιορισμένες σε σχέση με το μέγεθος των αναγκών της αγοράς και απέχουν σημαντικά από τα εξειδικευμένα τραπεζικά οικοσυστήματα που συναντάμε σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τραπεζικό. Είναι αναπτυξιακό. Όταν μια οικονομία δεν διαθέτει εξειδικευμένους χρηματοδοτικούς μηχανισμούς για τον αγροτικό τομέα, τη βιομηχανία, την τεχνολογία, την πράσινη οικονομία ή τις νεοφυείς επιχειρήσεις, τότε μεγάλο μέρος του παραγωγικού της δυναμικού παραμένει αναξιοποίητο.Εδώ ανακύπτει και ο ρόλος της Κεντρικής τράπεζας. Η κεντρική τράπεζα δεν μπορεί φυσικά να ιδρύει εμπορικές τράπεζες ούτε να κατευθύνει την πιστωτική πολιτική της αγοράς. Μπορεί όμως να λειτουργήσει ως θεσμικός καταλύτης, να αναδεικνύει κενά της αγοράς, να προωθεί καινοτόμα εποπτικά εργαλεία και να ενθαρρύνει την ανάπτυξη νέων χρηματοπιστωτικών σχημάτων, πάντα στο πλαίσιο των κανόνων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και της Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Ένωσης. Η Ελλάδα έχει ήδη κάνει ένα πρώτο βήμα μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας. Όμως η συζήτηση δεν μπορεί να σταματήσει εκεί.

Η χώρα χρειάζεται ένα πιο πολυδιάστατο τραπεζικό οικοσύστημα. Χρειάζεται περιφερειακές και συνεταιριστικές τράπεζες με πραγματικό αναπτυξιακό ρόλο. Χρειάζεται εξειδικευμένους χρηματοδοτικούς φορείς για τον πρωτογενή τομέα, την τεχνολογία και τη βιομηχανία. Χρειάζεται τραπεζικά εργαλεία που να κατανοούν την οικονομία της γνώσης και όχι μόνο την οικονομία των εξασφαλίσεων. Η μεγάλη πρόκληση για την επόμενη δεκαετία δεν είναι απλώς να έχουμε ισχυρές τράπεζες. Είναι να έχουμε τράπεζες που να καταλαβαίνουν πού πηγαίνει η οικονομία και να μπορούν να χρηματοδοτήσουν το μέλλον πριν αυτό γίνει παρόν. Γιατί η ανάπτυξη δεν έρχεται μόνο από το κεφάλαιο. Έρχεται από τη σωστή κατεύθυνση του κεφαλαίου. Και σε αυτό το πεδίο, η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει αρκετό δρόμο μπροστά της.

Είναι καιρός επιτέλους να στηριχθούν οι συνεταιριστικές τράπεζες. Οι οποίες αξιοποιούν τα asset τους, πουλώντας σε πολύ υψηλές τιμές, τιμές που είναι πολύ πάνω από την αγορά. Και αυτό έχει κέρδος για τους μεριδιούχους. Το να πουλήσεις όμως με κέρδος θέλει πολύ μυαλό και στρατηγική, κανείς δε πετάει τα λεφτά του πια. Οπότε η επιτυχία είναι τεράστια. Είναι γνωστό ότι πολλές επιχειρήσεις τοπικά θα είχαν κλείσει εδώ και 10-15 χρόνια και θα είχαν χάσει τη δουλειά τους εκατοντάδες άτομα. Τώρα μάλιστα που οι συνεταιριστικές τράπεζες αποκτούν άδεια πανελλαδικής εμβέλειας αρκετά είναι αυτά που πρέπει να αλλάξουν. Τα χρονοδιαγράμματα δε μπορεί να είναι σφιχτά, άλλωστε κάποιες διαθέτουν σημαντική περιουσία σε πολλούς κλάδους και μπορεί μέσω αυτών να καλύψουν τυχόν κεφαλαιακό έλλειμμα που θα δημιουργήσει το project απομείωσης των NPE’s.

Ο μετασχηματισμός δεν είναι απλώς ένα τραπεζικό deal. Πρέπει να είναι και ένα case study για το πώς ο πλούτος των πολλών δεν πρέπει να μεταγγίζεται στις τσέπες των λίγων υπό το πρόσχημα της «συστημικής ευστάθειας». Να μη θυμίζει η διαδικασία περισσότερο «εξαέρωση» παρά επένδυση. Η μετεξέλιξη από μια τοπική, λαϊκή συνεταιριστική τράπεζα δεν είναι εύκολη υπόθεση και θέλει προσοχή γιατί εύκολα μπορεί οι παλαιοί μεριδιούχοι από κυρίαρχοι μέτοχοι να βρεθούν να κατέχουν ένα πενιχρό ποσοστό του νέου σχήματος. Η αναλογία ανταλλαγής είναι το ζητούμενο. Μία τοπική συνεταιριστική τράπεζα με ίδια κεφάλαια πρέπει να είναι η βάση για ένα νέο τραπεζικό πυλώνα ούτως ώστε η μεταφορά αξίας από τους πολλούς στους λίγους να μην είναι εξυγίανση μόνο στα λόγια αλλά νέα αρχή.

* Project Manager, πρώην Υπεύθυνος Έργου Μονάδας Παρακολούθησης Συμβάσεων ΤΑΙΠΕΔ-Υπερταμείου