Στήριξη στους χειρισμούς της Δημοτικής αρχής  για τα μισθώματα στη Δημοτική Αγορά,  προσφέρει με ανακοίνωσή της η παράταξη “Όνειρο είναι τα Χανιά”. 

Στη μακροσκελή ανακοίνωση αναφέρεται αναλυτικά σε όλα τα σημεία που απασχόλησαν το δημόσιο διάλογο,  το τελευταίο διάστημα. 

Η ανακοίνωση αναλυτικά:

Ένα μεγάλο έργο για την πόλη οδεύει προς ολοκλήρωση. Η ανακατασκευή και ανακαίνιση της Δημοτικής Αγοράς και η λειτουργία της φαίνεται πως θα είναι επιτέλους πραγματικότητα σε λίγους μήνες, μετά από πολλές καθυστερήσεις.

Η συζήτηση για τον βέλτιστο τρόπο με τον οποίο θα έπρεπε να υλοποιηθεί η διαδικασία της ανακατασκευής και της λειτουργίας της στη νέα φάση, έχει πάρει χώρο στη δημόσια και στην ιδιωτική σφαίρα και αυτό είναι θεμιτό και δέον. Θα ήταν ακόμα πιο χρήσιμο η δημόσια συζήτηση να είχε γίνει ακόμα νωρίτερα, ώστε οι γόνιμες προτάσεις να είχαν εύλογο χρόνο να καρπίσουν.

Το θέμα συζητήθηκε αρκετές φορές και στο Δημοτικό Συμβούλιο με τελευταία τη συνεδρίαση της 5ης Αυγούστου 2026. Κρίνουμε λοιπόν ότι είναι σκόπιμο να εκθέσουμε δημόσια μια σειρά επιχειρημάτων και σκέψεων, με απολογιστικό τρόπο, τώρα που το έργο βαίνει στο τέλος του ή στην αρχή της νέας εποχής του.

Οι προηγούμενοι εκπρόσωποι θεσμών

Από την πλευρά των θεσμών, που διαχειρίστηκαν το θέμα της λειτουργίας της Δημοτικής Αγοράς και της εκκίνησης της ανακατασκευής της και έχουν την πρώτη και κύρια ευθύνη για όλο το εγχείρημα, λόγω της βαρύτητας του ρόλου των θεσμών, υπήρξε ένα παρελθόν μη διαυγές. Στη Δημοτική Αγορά επετράπη από προηγούμενες δημοτικές αρχές ένας τρόπος λειτουργίας που ζημίωσε το δημόσιο συμφέρον και εξέθεσε το δίκαιο. Για παράδειγμα, ας πει δημόσια ένας εκπρόσωπος παλαιότερης δημοτικής αρχής πόσοι πλειοδοτικοί διαγωνισμοί και για πόσα καταστήματα της Δημοτικής Αγοράς Χανίων είχαν γίνει μέχρι το 2022, για τη διαφύλαξη της ισονομίας και του δημόσιου συμφέροντος, ή αν στη συντριπτική πλειοψηφία τους λειτουργούσαν επί δεκαετίες με μακροχρόνιες συμβάσεις και ανανεώσεις δικαιωμάτων των παλαιών ενοικιαστών (ή κληρονόμων τους) που κρατούσαν από την ίδρυσή της. Αναρωτιόμαστε το δίκαιο και η υπεράσπιση του δημοσίου συμφέροντος τότε δεν ήταν έννοιες προς ικανοποίηση;

Η νυν δημοτική αρχή

Όταν λοιπόν έρχεται η νυν δημοτική αρχή και χρησιμοποιεί ως βασική γραμμή επιχειρήματος για τα πεπραγμένα της επί του θέματος τη διασφάλιση της αξιόπιστης λειτουργίας της Οικονομικής μας Υπηρεσίας, δεν μπορούμε παρά να αναρωτηθούμε γιατί αυτό δεν αποτέλεσε πρωτεύουσα μέριμνα από την αρχή της ανάληψης των καθηκόντων της, όταν έγινε αντιληπτό ότι κάτι λειτουργεί σοβαρά προβληματικά στη Δημοτική μας Αγορά.

Είναι γεγονός ότι το καθεστώς που παρέλαβε η νυν δημοτική αρχή από την προηγούμενη, που ξεκίνησε τη διαδικασία της ανακατασκευής και των δράσεων που έπρεπε να προηγηθούν, είχε ορισμένες δεσμεύσεις για το μέλλον. Μία εκ των οποίων ήταν ότι παρέλαβε συμφωνημένο και υπογεγραμμένο πως οι καταστηματάρχες που δραστηριοποιούνταν εντός της Δημοτικής Αγοράς πριν την ανακατασκευή, θα είχαν το δικαίωμα να συνεχίσουν να το κάνουν και μετά. Το κατά πόσο αυτό το δεδομένο ήταν δίκαιο, έχει σημασία να το διαπραγματευτούμε μόνο αν διατυπωθεί κατηγορία για άδικη διαχείριση. Διαφορετικά θα απασχολήσει τον ιστορικό του μέλλοντος, όταν θα κρίνει τα πεπραγμένα των αιρετών που δημιούργησαν αυτές τις δεσμεύσεις, με την απαραίτητη απόσταση του χρόνου.

Δεδομένο ήταν και το νομικό πλαίσιο που θα έπρεπε να διέπει τη διαδικασία της επαναλειτουργίας της Δημοτικής Αγοράς. Τυχόν διαφωνίες με αυτό έχουν αξία στο πλαίσιο ενός αγώνα για πολιτική αλλαγή, μια και το νομικό πλαίσιο αποτελεί πολιτική επιλογή των κυβερνώντων, διατηρείται χωρίς αλλαγές επί δεκαετίες και ούτε ο πρόσφατος κώδικας τοπικής αυτοδιοίκησης επέφερε κάποια ουσιώδη αλλαγή σε αυτό.

Από την πλευρά της δημοτικής αρχής υπήρξαν αστοχίες, που δεν θα άλλαζαν μεν τη ροή των πραγμάτων αλλά δημιουργούν ένα κλίμα δυσπιστίας για τους εμπλεκόμενους. Μια τέτοια ήταν η ανακοίνωση σε πρώιμο χρόνο ότι ο καθορισμός από ορκωτό εκτιμητή των μισθωμάτων για τα καταστήματα που θα μίσθωναν οι παλιοί καταστηματάρχες, θα προηγούταν του πλειοδοτικού διαγωνισμού για τα καταστήματα που θα μίσθωναν οι νέοι καταστηματάρχες. Αυτό προφανώς δεν μπορούσε εκ του νόμου να γίνει και δεν έγινε, διαψεύδοντας την ανακοίνωση της δημοτικής αρχής. Μια άλλη αστοχία ήταν το μικρό χρονικό διάστημα που δόθηκε στους παλιούς καταστηματάρχες να αποδεχθούν ή όχι τη μίσθωση των ανακαινισμένων καταστημάτων με το καθορισμένο από τον ορκωτό εκτιμητή μίσθωμα. Οι καταστηματάρχες θα μπορούσαν να υπερβούν στην πράξη αυτόν τον λάθος χειρισμό, αποδεχόμενοι το μίσθωμα και στη συνέχεια αποσύροντας την αποδοχή, αν με τη συνδρομή του χρόνου διαπίστωναν ότι το οικονομικό τους πλάνο δεν βγαίνει. Όπως και έκαναν κάποιοι εξ αυτών.

Οι αιτιάσεις

Στη δημόσια σφαίρα ωστόσο ακούστηκαν διάφορες αιτιάσεις, εσχάτως και πρόταση. Ας τις δούμε.

– Τα μισθώματα είναι πολύ υψηλά. Χρειάζεται να διευκρινιστεί αφενός «πολύ υψηλά» σε σχέση με τι, αφετέρου αν μπορούσαν με νόμιμο τρόπο να είναι χαμηλότερα. Τα μισθώματα εκτός της Δημοτικής Αγοράς και εντός του κέντρου είναι σημαντικά χαμηλότερα; Είναι πραγματικά χαμηλότερα ή φαίνονται με μη νόμιμο τρόπο χαμηλότερα;

Τα μισθώματα είναι γενικά πολύ υψηλά σε καταστήματα και σπίτια, σε σχέση με τους μισθούς και το βιοτικό επίπεδο, μάλιστα σε βαθμό που καθιστούν τη μίσθωση για στέγαση ή εμπορικό σκοπό εξαιρετικά δύσκολη. Το ζούμε όλοι. Δεν βρίσκουμε σπίτι να νοικιάσουμε και οι επιχειρήσεις που δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν και βάζουν λουκέτο, ολοένα αυξάνονται. Αυτό όμως δεν αφορά ειδικά τη Δημοτική Αγορά ούτε υπάρχει τρόπος να εξαιρείται από αυτό η Αγορά. Και αν υπήρχε, θέτουμε το ερώτημα αν θα ήταν δίκαιο στην καρδιά του εμπορικού κέντρου της πόλης, στο πιο προνομιακό σημείο του, οι έμποροι και οι καταστηματάρχες να πληρώνουν λιγότερα από όσα οι υπόλοιποι συνάδελφοί τους. Τη στιγμή μάλιστα που δεν κατοχυρώνουν θέση με κλήρωση ή όποιο άλλο εναλλασσόμενο ή τυχαίο τρόπο, αλλά με εξασφαλισμένη θέση σε κατάστημα στο 50% περίπου αυτών.

– Η δημοτική αρχή υποσχέθηκε χαμηλότερα μισθώματα. Δεν έχει πέσει στην αντίληψή μας τέτοια υπόσχεση με δημόσιο τρόπο. Ωστόσο, αν το έκανε ιδιωτικά ή δημόσια, υπέπεσε σε σοβαρό σφάλμα. Το ύψος των μισθωμάτων σε ένα ακίνητο μεγάλης ιστορικής σημασίας και εμπορικής αξίας, όπως η Δημοτική μας Αγορά, χρειάζεται και τη συνδρομή ορκωτού εκτιμητή, ώστε να μην είναι διαβλητή από κανέναν η διαδικασία προσδιορισμού τους και να βασίζεται σε μεθοδολογία και κριτήρια αντικειμενικά, που διασφαλίζουν τη διαφάνεια. Καμία δημοτική αρχή με το υπάρχον νομικό πλαίσιο δεν θα μπορούσε να γνωρίζει το ύψος των μισθωμάτων πριν την οριζόμενη από τον νόμο και τις έννοιες του δικαίου και της ισονομίας διαδικασία.

– Το ύψος των μισθωμάτων όπως ορίστηκαν από τον ορκωτό εκτιμητή είναι δυσβάσταχτο. Είναι πιθανό να αποδειχθεί αληθινός αυτός ο ισχυρισμός. Αλλά δυστυχώς δεν ήταν στο χέρι κανενός από τον Δήμο Χανίων, νυν αιρετού ή υπηρεσιακού να προκύψουν χαμηλότερα μισθώματα. Ακόμα δυστυχέστερα, το ίδιο δυσβάσταχτα είναι τα μισθώματα για όλους τους καταστηματάρχες σε όλη την πόλη. Και για αυτούς που δεν είχαν το προνόμιο να έχουν ντε φάκτο προβάδισμα για τη μίσθωση καταστήματος στην Αγορά. Και για αυτούς που δεν τους δόθηκε επίδομα μετεγκατάστασης ύψους 30.000 ευρώ. Ιδιαίτερα για αυτούς, θα μπορούσε να πει κάποιος.

Αλλά ακόμα κι αν υπήρχε τρόπος να επηρεαστεί το ύψος των μισθωμάτων για τους παλιούς καταστηματάρχες ώστε να ανακουφιστούν, τότε αυτό δεν θα ήταν άδικο για τους νέους καταστηματάρχες ή για τους εκτός της Αγοράς; Αν συμφωνήσουμε ότι οι παλιοί καταστηματάρχες ζημιώθηκαν με την απώλεια για πέντε χρόνια του καταστήματος που ενοικίαζαν, τότε δεν πρέπει να συμφωνήσουμε ότι συνιστά αποζημίωση και με το παραπάνω η υπόσχεση να έχουν προβάδισμα για την επανεγκατάστασή τους σε σχέση με όλους τους άλλους υποψήφιους καταστηματάρχες στα νέα ανακαινισμένα με δημόσιο χρήμα καταστήματα, και να πάρουν επίδομα ύψους 30.000 έκαστος;

– Η δέσμευση για επανεγκατάσταση των παλαιών καταστηματαρχών ήταν προσχηματική. Το παρόν Δημοτικό Συμβούλιο στον βαθμό που του αναλογεί, αποδέχθηκε τις δεσμεύσεις που παρέλαβε λόγω επιλογών και χειρισμών άλλων προκατόχων τους, χωρίς να τις αμφισβητήσει, με στόχο τη γρήγορη επαναλειτουργία της Δημοτικής Αγοράς και τη διατήρηση αισθήματος καλής πίστης μεταξύ των εμπλεκόμενων. Ακολούθησε τη διαδικασία όπως την ορίζει ο νόμος. Διαβουλεύτηκε για τον καινούργιο κανονισμό λειτουργίας, που θα καθόριζε την αποφυγή άδικων και ζημιογόνων πρακτικών του παρελθόντος, και συμφώνησε ομόφωνα σε αυτόν. Πώς λοιπόν στοιχειοθετείται η προσχηματική στάση;

Το παράδειγμα της Δημοτικής Αγοράς της Κυψέλης

– Το παράδειγμα της Δημοτικής Αγοράς της Κυψέλης στον Δήμο Αθηναίων μπορεί να αποτελέσει οδηγό. Ίσως το πιο ενδιαφέρον επιχείρημα που τέθηκε στον δημόσιο διάλογο. Αν και πολύ καθυστερημένα. Ας το δούμε πιο προσεκτικά. Η Δημοτική Αγορά της Κυψέλης είναι ένας χώρος εμβληματικός. Μετά την παύση της λειτουργίας της ως Αγορά το 2003, υπήρξε κατειλημμένη και σε πλήρη άνθιση από τα κινήματα και τις συλλογικότητες της ευρύτερης περιοχής της Κυψέλης. Σπουδαίες εκδηλώσεις φιλοξενήθηκαν στους αυτοδιαχειριζόμενους χώρους της και δεκάδες νέες και νέοι συγκροτήθηκαν στο πλαίσιο της λειτουργίας της. Επί δημαρχίας Γιώργου Καμίνη, το 2017, επιχειρήθηκε να αποσπαστεί από τον μέχρι τότε χαρακτήρα της και να δοθεί σε ιδιώτη για διαχείριση. Η επιλογή της τότε δημοτικής αρχής συνάντησε μεγάλες αντιδράσεις από τους πολίτες που συλλειτουργούσαν στο πλαίσιο της αυτοδιαχειριζόμενης Αγοράς, με αποτέλεσμα το σχέδιο να αποβεί βραχύβιο και η Δημοτική Αγορά της Κυψέλης να αποκτήσει ένα χαρακτήρα κοινωνικό, πολιτιστικό και ανοιχτό στη διαφορετικότητα. Και βέβαια δημόσιο.

Από το 2023, η ανακαινισμένη και στη νέα εποχή Δημοτική Αγορά της Κυψέλης διαθέτει επτά περίπου χώρους προς ενοικίαση. Δόθηκε προς διαχείριση από τον Δήμο Αθηναίων, που είναι ο ιδιοκτήτης της, στη δημοτική ανώνυμη εταιρεία Τεχνόπολη, που προϋπήρχε και διαχειρίζεται τους επίσης ανακαινισμένους πολιτιστικούς χώρους της Τεχνόπολης και του Φωταέριου. Με προγραμματική σύμβαση που ανανεώνεται ανά διετία και σαφώς διατυπωμένο στόχο και χαρακτήρα: σαν θερκοκοιτίδα για εναλλακτικές νέες επιχειρηματικές προσπάθειες, με σαφή πολιτιστικό χαρακτήρα τουλάχιστον στο 60-70% του συνόλου, με συχνή εναλλαγή και δυνατότητα για pop up φιλοξενίες και δράσεις, ανοιχτή σε εκδηλώσεις κατά κύριο λόγο κοινωνικές και πολιτιστικές και με πολύ χαμηλά ενοίκια, ακριβώς για να εξυπηρετούν τους παραπάνω στόχους.

Το μέγεθος, η ιστορία και τα δεδομένα που ισχύουν για τη Δημοτική Αγορά της Κυψέλης είναι συνεπώς πάρα πολύ διαφορετικά από εκείνα της Δημοτικής Αγοράς των Χανίων. Αν παρόλα αυτά, η πρόταση που πριν λίγες μέρες κατέθεσαν με κοινή τους ανακοίνωση το Επιμελητήριο Χανίων, η Ομοσπονδία Επαγγελματιών Βιοτεχνών και Εμπόρων Νομού Χανίων και ο Εμπορικός Σύλλογος εννοεί το παραπάνω μοντέλο ως πρότυπο λειτουργίας της Δημοτικής μας Αγοράς, τότε πρόκειται για ριζοσπαστική ιδέα, που αν και ήρθε πολύ καθυστερημένα για να έχει πιθανότητες υλοποίησης, μας βρίσκει θετικούς για συζήτηση και καλλιέργεια. Αν είχαν βρει κλειστά αυτιά και πόρτες από τη δημοτική αρχή, θα μπορούσαν να έχουν χτυπήσει τις πόρτες της αντιπολίτευσης νωρίτερα. Και είναι και δική μας ευθύνη που μια τέτοια πρόταση δεν βγήκε στο δημόσιο διάλογο νωρίτερα.

Αλλά σε αυτήν την περίπτωση, που όντως προτείνεται το μοντέλο της Κυψέλης για τα Χανιά, δεν μπορεί να εκπληρωθεί η υπόσχεση επανεγκατάστασης προς τους παλαιούς καταστηματάρχες. Γιατί δεν μπορεί καί να μιλάμε για χώρο σε μικρές εναλλακτικές επιχειρήσεις, με πολιτιστικό/κοινωνικό χαρακτήρα, μικρά συμβόλαια και συχνές εναλλαγές, αλλά καί να διεκδικούμε πολυετή συμβόλαια, σε παλαιότατους επιχειρηματίες, με μεγάλη ιστορία στον εμπορικό κλάδο και στη μίσθωση καταστημάτων στην Αγορά. Εκτός αν από όλο το σχέδιο της Δημοτικής Αγοράς της Κυψέλης θέλουμε να κρατηθεί η ανάθεση της διαχείρισης σε ΑΕ ΟΤΑ για τα πολύ χαμηλά ενοίκια. Αν αυτή είναι τελικά η πρόταση, τότε θα επιστρέψουμε στα παραπάνω ερωτήματα: θα ήταν δίκαιο στην καρδιά του εμπορικού κέντρου της πόλης, στο πιο προνομιακό σημείο του, οι έμποροι και οι καταστηματάρχες να πληρώνουν λιγότερα από όσα οι υπόλοιποι συνάδελφοί τους; Τη στιγμή μάλιστα που δεν κατοχυρώνουν θέση με κλήρωση ή όποιο άλλο εναλλασσόμενο ή τυχαίο τρόπο, αλλά με εξασφαλισμένη θέση σε κατάστημα στο 50% περίπου αυτών; Και τη στιγμή που ο ιδιοκτήτης που θα μείωνε τα έσοδά του είναι το δημόσιο, δηλαδή όλοι μας;

Στο διά ταύτα

Κατά τη γνώμη μας, αν δεχτούμε τις δεσμεύσεις του παρελθόντος και δεν επιλέξουμε πλήρη ρήξη με τον προηγούμενο τρόπο λειτουργίας, η διαδικασία καθορισμού μισθωμάτων και ορισμού κανονισμού λειτουργίας της νέας Δημοτικής Αγοράς Χανίων ήταν όσο δίκαιη μπορούσε με βάση τις υποχρεωτικότητες που όφειλε να υπηρετήσει. Είχε αστοχίες που δεν επηρέασαν όμως καθοριστικά το δίκαιο του αποτελέσματος. Η δημοτική αρχή θα μπορούσε να έχει επιδείξει νωρίτερα τον ζήλο περί δικαίου και διαφάνειας στο ζήτημα της λειτουργίας της Δημοτικής Αγοράς. Και μπορεί ακόμα και τώρα να βάλει το δάχτυλο επί των τύπων των ήλων και να μιλήσει για καταστάσεις και ευθύνες ώστε να αποκατασταθεί δικαιοσύνη. Θα έχει τους λόγους της που δεν το κάνει. Πράγματι τα μισθώματα που προέκυψαν από μία αδιάβλητη και νόμιμη διαδικασία μπορεί να αποβούν δυσβάσταχτα. Αλλά αυτός είναι ένας λογαριασμός που πρέπει να ζητηθεί από την κυβέρνηση. Αυτή την ίδια κυβέρνηση που επιχειρεί να συσκοτίσει τις ευθύνες της με επιλεκτικά επιδόματα όταν όλος ο κλάδος στενάζει. Αυτή την ίδια κυβέρνηση που δεν τόλμησαν να ενοχλήσουν για το επιλεκτικό επίδομα τα συλλογικά όργανα εκπροσώπησης όλων των εμπόρων και των καταστηματαρχών στην πόλη μας. Αυτή την ίδια κυβέρνηση που εκτινάσσει την ακρίβεια, μειώνει ασφυκτικά την αγοραστική δύναμη των εργαζομένων και κατά συνέπεια συρρικνώνει και τα έσοδα των εμπόρων και των καταστηματαρχών. Σε αυτήν την κυβέρνηση κάνουμε χάρη όταν στρεφόμαστε ο ένας απέναντι στην άλλη, αντί ενωμένοι να διεκδικούμε δικαίωμα στη στέγαση και το επιχειρείν με ισοτιμία και δύναμη στο μισθό μας.

ΥΓ. Ειπώθηκε δημόσια ότι ο ρόλος του Δήμου πρέπει να είναι αναπτυξιακός και ότι αυτός ο ρόλος θα εξυπηρετηθεί με χαμηλά ενοίκια στη Δημοτική Αγορά, που έχει ιδιοκτήτη το δημόσιο, τα οποία θα έλξουν προς τα κάτω και τα άλλα ενοίκια, στα εκτός Αγοράς καταστήματα, που έχουν ιδιοκτήτες ιδιώτες. Θα είχε ενδιαφέρον για κάθε οικονομολόγο ή/και απλό πολίτη να εξηγηθεί αυτή η αιτιακή σχέση. Όταν μάλιστα αυτά είναι όσα έχει να πει πρώην αιρετός που διαχειρίστηκε το θέμα της Δημοτικής Αγοράς, φρόντισε να εξασφαλίσει ως μισθωτές, στα μισά τουλάχιστον καταστήματα, τους επί δεκαετίες καταστηματάρχες και δεν τόλμησε να εξυγιάνει την καθόλα προβληματική κατάσταση που επί χρόνια κοιτούσε αλλά δεν έβλεπε, τότε το ενδιαφέρον γίνεται διπλό.