Από τους θρύλους της οθωμανικής περιόδου μέχρι τις αρχαιολογικές ανασκαφές  στη Χρυσή και στον Πετρά, οι κρυμμένοι θησαυροί της Κρήτης, ζουν περισσότερο στη φαντασία των τοπικών “Ιντιάνα Τζόουνς” παρά στο χώμα. Ευτυχώς υπάρχει και η αρχαιολογική έρευνα για να “φωτίζει” την αλήθεια.

Οι παλιοί θρύλοι

Κρυμμένοι θησαυροί, σεντούκια γεμάτα χρυσό και πολύτιμα κοσμήματα, χωμένα κάπου σε σπηλιές, ξωκλήσια ή ακόμη και σε χωράφια.  Εκεί «τοποθετούνται» από τις διηγήσεις,  οι θησαυροί στις ιστορίες των Κρητικών.

Οι παλιοί μιλούν για Οθωμανούς που έθαψαν νομίσματα πριν φύγουν ή για οικογένειες που έκρυψαν τιμαλφή σε καιρούς πολέμου, ώστε να τα βρουν οι επόμενοι. Πόση αλήθεια , όμως κρύβουν τελικά αυτές οι ιστορίες;

Ο Β΄ Παγκόσμιος και τα μυστικά των Γερμανών

Οι νεότεροι θρύλοι συνδέουν τους θησαυρούς με τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.  Υπόγειες αποθήκες, φυλάκια και σπηλιές στα βουνά, λάφυρα που θάφτηκαν πριν την αποχώρηση των κατακτητών.

Η φαντασία τροφοδοτεί το «κυνήγι θησαυρού» ακόμη και σήμερα.

Μια μικρή ιστορία από τα Ανώγεια

Λέγεται πως μία οικογένεια έκρυψε τα κοσμήματά της λίγο πριν οι Γερμανοί κατακτητές μπουν στο ιστορικό χωριό.

Χρόνια μετά, οι απόγονοι έσκαβαν ακόμα για να βρουν το θησαυρό, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Ο θρύλος όμως παρέμεινε ζωντανός.

Οι χρυσοθήρες του σήμερα

Μέχρι και σήμερα ερασιτέχνες κυνηγοί θησαυρών, με ανιχνευτές μετάλλων και φτυάρια ψάχνουν στα όρια της νομιμότητας. Η επιθυμία για γρήγορο και εύκολο πλουτισμό, η έξαψη που προκαλεί η αναζήτηση του χρυσού, επικαλύπτει πολλές φορές τον ορατό κίνδυνο να μπλέξουν με τη δικαιοσύνη. 

Οι περισσότεροι γνωρίζουν και τους κινδύνους, αλλά και πως η πιθανότητα να βρουν κάποιο κρυμμένο θησαυρό, είναι μικρή. Ωστόσο σε πολλές περιπτώσεις  η γοητεία του μύθου, υπερισχύει των κινδύνων και της λογικής. 

Η επιστήμη φωτίζει την ιστορία

Οι αρχαιολόγοι ξεκαθαρίζουν ότι θησαυροί όπως τους θέλει ο λαϊκός μύθος δεν έχουν βρεθεί. Και μάλλον δε θα βρεθούν ποτέ. Πιθανότατα γιατί υπάρχουν μόνο στους θρύλους και στη λαϊκή φαντασία. 

Αντίθετα, οι αρχαιολογικές  ανασκαφές φέρνουν στο φως πολύτιμα ευρήματα που μοιάζουν με αληθινούς θησαυρούς. Αποκαλύπτοντας και αποκωδικοποιώντας στιγμές από τον μακρινό και λαμπρό παρελθόν του νησιού μας. 

Μερικά παραδείγματα

Νήσος Χρυσή, Λασίθι: Το 2019 ανασκάφηκε κτίριο του μινωικού οικισμού και βρέθηκαν τάλαντα μετάλλων, κοσμήματα και αγγεία. Σημαντική ήταν η ανακάλυψη τάλαντου από κασσίτερο, σπάνιο για την Υστερομινωική περίοδο.

Μινωικό Νεκροταφείο Πετρά, Σητεία: Ανασκαφές αποκάλυψαν χρυσά και ασημένια κοσμήματα, ελεφαντοστέινες σφραγίδες και ημιπολύτιμες χάνδρες. Οι ταφικοί θησαυροί διατηρούνται εξαιρετικά και φωτίζουν την καθημερινή ζωή της εποχής.

Ανακάλυψη Μινωικού Τάφου στην Ιεράπετρα:  Ανακαλύφθηκε ανέπαφος τάφος της Υστερομινωικής ΙΙΙΑ-Β περιόδου. Περιείχε δύο λάρνακες με πλήρη σκελετικά υπολείμματα και κεραμικά σκεύη.

Αποθήκη Αρχαιοτήτων Ιεράπετρας: Χιλιάδες κεραμικά, αγάλματα και ευρήματα από προϊστορικές και κλασικές εποχές φυλάσσονται εκεί – δείγμα του πλούτου που ανασύρει η αρχαιολογία, αν και δεν πρόκειται για «θαμμένους θησαυρούς» με τη λαϊκή έννοια. 

Τι λέει ο νόμος

Η αναζήτηση θησαυρών και η έρευνα στο υπεδαφος του νησιού, με ανιχνευτές μετάλλου, χωρίς ειδική άδεια απαγορεύεται αυστηρά από τη νομοθεσία. 

Κάθε παράνομο σκάψιμο μπορεί να καταστρέψει ανεπανόρθωτα αρχαιολογικά στοιχεία.

Η χρήση ανιχνευτών μετάλλων ελέγχεται αυστηρά από τις αρχές και οι παραβάτες κινδυνεύουν με αυστηρή τιμωρία.

Ο θησαυρός είναι αλλού

Οπως αναφέραμε και πιο πάνω οι θαμμένοι θησαυροί της Κρήτης ίσως να μην βρεθούν ποτέ.

Ζουν όμως στις μνήμες, στους θρύλους, στις συζητήσεις στα καφενεία, στις αφηγήσεις των ηλικιωμένων στα χωριά του νησιού. Και ο πραγματικός θησαυρός αναδεικνύεται από την αρχαιολογία.  Όχι με χάρτες που δείχνουν ένα «Χ», αλλά με τα πολύτιμα ευρήματα που φωτίζουν την ιστορία του νησιού.

Βιβλιογραφία / Πηγές

Greek Reporter (2019) – Ανασκαφές στη Νήσο Χρυσή, Λασίθι. https://greekreporter.com/2019/11/01/ruins-of-thriving-minoan-settlement-discovered-on-crete

Archaeology Wiki (2018) – Νεκροταφείο Πετρά, Σητεία. https://www.archaeology.wiki/blog/2018/09/05/the-petras-cemetery-in-crete-dig-yields-new-important-finds

Keep Talking Greece (2018) – Ανακάλυψη Υστερομινωικού τάφου στην Ιεράπετρα. https://www.keeptalkinggreece.com/2018/08/23/late-minoan-tomb-ierapetra-crete

INSTAP Study Center (2023) – Αποθήκη Αρχαιοτήτων Ιεράπετρας. https://instapstudycenter.net/2023/06/15/lets-talk-about-the-archaeological-collection-of-ierapetra