Μ. Ανδριανάκης: Τα Βυζαντινά μνημεία σήμερα κινδυνεύουν από τους «φίλους» τους

0
207
Βυζαντινές οχυρώσεις, Χανιά

Γράφει ο Μιχάλης Ανδριανάκης*

Σημαντική η πρωτοβουλία του «Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων (ΕΚΒΜΜ)» για την υπογραφή από 20 χώρες που περιλαμβανόταν κάποτε στα όρια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας της «Χάρτας Προστασίας Μνημείων της Βυζαντινής Κληρονομιάς». Το βάρος της συζήτησης δόθηκε στη Συρία, ένα τόπο με εξαιρετικά πλούσια-και άθιχτη πριν από τον πόλεμο-κληρονομιά, αλλά και στα προβλήματα που υπάρχουν σε άλλες χώρες και τα οποία εκτός από το χρόνο και τη φυσική φθορά είναι και πολιτικά:

Τα μνημεία αυτά σώζονται είτε σε χώρες χριστιανικές και είναι σε λειτουργία, είτε σε μουσουλμανικές και είναι «στον πάγο». Αντίστροφα βέβαια, τα ίδια συμβαίνουν και με τα μουσουλμανικά μνημεία.

Οπωσδήποτε η κατάσταση έχει αλλάξει σημαντικά από την εποχή που τα βυζαντινά μνημεία (κυρίως τα λατρευτικά) ήταν αντικείμενο πολιτιστικής κάθαρσης (με πρώτο το παράδειγμα της τουρκοκρατούμενης Αρμενίας), ενώ αντίστοιχες συμπεριφορές υπήρχαν και σε χώρες
όπως η Ελλάδα. Η πρόσφατη όμως περίπτωση της Συρίας δείχνει ότι ο κίνδυνος δεν εξέλιπε ακόμη, όσο θα υπάρχει θρησκευτικός φανατισμός και μισαλλοδοξία και όσο το επίπεδο της Παιδείας θα παραμένει χαμηλό.

Τα Βυζαντινά μνημεία λοιπόν ακόμη και σήμερα κινδυνεύουν σε κάποιες χώρες από τους «εχθρούς» τους, σε κάποιες από τους «φίλους» τους. Και τα δυο όμως έχουν το ίδιο αποτέλεσμα: την καταστροφή, ή αλλοίωση των μνημείων, που επιβίωσαν πολλές
φορές κάτω από ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες για πολλούς αιώνες.

Η «Χάρτα της Θεσσαλονίκης» είναι μια ευκαιρία για μια επανεξέταση της στάσης όλων μας απέναντι σε όλα τα μνημεία και ιδίως τα θρησκευτικά. Και για μεν τα μνημεία εκτός Ελλάδας (με εξαίρεση αυτά που συνδέονται ακόμη με τα Ορθόδοξα Πατριαρχεία) αρμόδιες να τα φροντίσουν είναι οι διάφορες χώρες, αφού είναι δική τους κληρονομιά. Για όσα όμως υπάρχουν στη χώρα μας είμαστε εμείς όλοι άμεσοι «κληρονόμοι» και υπεύθυνοι. Και πρώτα- πρώτα θα πρέπει να τη διαβάσουν όσοι έχουν άμεση, ή έμμεση σχέση με αυτά, όπως είναι η Εκκλησία,η Αυτοδιοίκηση όλων των βαθμών, οι πολιτιστικοί φορείς, αλλά και το τελευταίο Εκκλησιαστικό, η Μοναστηριακό Συμβούλιο. Δεν επιτρέπεται μνημεία που επιβίωσαν κάτω από τέτοιες συνθήκες για αιώνες να καταστρέφονται από την απουσία Παιδείας και τη ματαιοδοξία κάποιων αρμόδιων, ούτε μπορεί το Κράτος να τα αντιμετωπίσει λόγω του πλήθους και των περιορισμένων πόρων.

Καλό θα ήταν λοιπόν να ξεκινήσει μια πρωτοβουλία για τη σωτηρία και τη σωστή διαχείριση των μνημείων αυτών, που αποτελούν ένα μεγάλο πλούτο, ιδιαίτερα για περιοχές όπως είναι η Κρήτη. Και δεν έχουμε να κάνουμε τίποτα περισσότερο από το να γενικεύσουμε τις «καλές πρακτικές» που υπάρχουν τόσο από την πλευρά της Εκκλησίας, όσο και του Κράτους και της Αυτοδιοίκησης. Και οι περιπτώσεις αυτές δεν είναι λίγες, όπως όμως δεν είναι λίγες και οι αντίθετες……

*Ο Μιχάλης Ανδριανάκης είναι Αρχαιολόγος-επίτιμος έφορος Αρχαιοτήτων