ειρά σοβαρών επισημάνσεων για την τουρκική πολιτική στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο περιλαμβάνει η ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Τουρκία, που δημοσιοποιήθηκε την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου 2026, με την Κομισιόν να καταγράφει την επιμονή της Άγκυρας σε αμφισβητήσεις ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, τη διατήρηση του casus belli και την παρεμπόδιση ευρωπαϊκών ενεργειακών έργων.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά στον Great Sea Interconnector, την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ρητά ότι η Τουρκία εξακολουθεί να εμποδίζει τις ερευνητικές δραστηριότητες για την υλοποίηση του έργου, το οποίο έχει χαρακτηριστεί Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στο κεφάλαιο για τα διευρωπαϊκά δίκτυα, η έκθεση αναφέρει χαρακτηριστικά ότι η Τουρκία «συνέχισε να παρεμποδίζει τις ερευνητικές δραστηριότητες για τον Great Sea Interconnector», συνδέοντας ευθέως την τουρκική στάση με ένα ενεργειακό έργο στρατηγικής σημασίας για την ευρωπαϊκή διασυνδεσιμότητα.

Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Άκυρο και χωρίς έννομες συνέπειες
Εξίσου κατηγορηματική είναι η θέση της Κομισιόν για το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, μετά και την επικύρωσή του, τον Οκτώβριο του 2026, από τη Βουλή των Αντιπροσώπων που εδρεύει στη Βεγγάζη.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι το μνημόνιο οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας. Παράλληλα, επαναλαμβάνει την πάγια ευρωπαϊκή θέση ότι η συγκεκριμένη συμφωνία είναι άκυρη και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη.

Η έκθεση καταγράφει επίσης ότι η Τουρκία έχει ενισχύσει σημαντικά τη διπλωματική, στρατιωτική και οικονομική παρουσία της στην ανατολική Λιβύη, ενώ τον Φεβρουάριο του 2026 η λιβυκή Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου παραχώρησε άδεια ερευνών στην τουρκική κρατική εταιρεία TPAO.

Η Κομισιόν εκτιμά ότι η επικύρωση του μνημονίου τον Οκτώβριο αποδεικνύει πως η αποκλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο παραμένει εύθραυστη, παρά τη μείωση των εντάσεων που είχε καταγραφεί τα προηγούμενα χρόνια.

Παραμένει σε ισχύ το casus belli για τα 12 ναυτικά μίλια
Στο ζήτημα της επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η Ελλάδα διαθέτει, βάσει του άρθρου 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, το δικαίωμα επέκτασής τους έως τα 12 ναυτικά μίλια.

Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι εξακολουθεί να ισχύει η απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, με την οποία η μονομερής επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο αντιμετωπίζεται από την Άγκυρα ως αιτία πολέμου.

Η διατήρηση της συγκεκριμένης απειλής καταγράφεται στο κεφάλαιο για την ειρηνική επίλυση των συνοριακών διαφορών, όπου η Κομισιόν καλεί την Τουρκία να αποφεύγει απειλές και ενέργειες που υπονομεύουν τις σχέσεις καλής γειτονίας και να σέβεται την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

«Γαλάζια Πατρίδα», αποστρατιωτικοποίηση και παραβιάσεις στο Αιγαίο
Η έκθεση καταγράφει ότι, παρά τη συνέχιση του ελληνοτουρκικού διαλόγου, η Άγκυρα εξακολουθεί να εκδίδει συστηματικά μη εξουσιοδοτημένες ναυτιλιακές προειδοποιήσεις και να προβάλλει ισχυρισμούς περί αποστρατιωτικοποίησης νησιών του ανατολικού Αιγαίου, τα οποία έχουν παραχωρηθεί στην Ελλάδα βάσει διεθνών συνθηκών.

Σύμφωνα με την Κομισιόν, οι συγκεκριμένες πρακτικές οδηγούν σε έμμεση αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας, των κυριαρχικών δικαιωμάτων και της δικαιοδοσίας της χώρας.

Ειδική αναφορά γίνεται στην ενσωμάτωση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα τουρκικά σχολικά εγχειρίδια, εξέλιξη που χαρακτηρίζεται αιτία ανησυχίας, καθώς ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά τον ελληνοτουρκικό διάλογο και την περιφερειακή συνεργασία.

Παράλληλα, η Επιτροπή καταγράφει αυξημένο αριθμό πτήσεων τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, ακόμη και κατοικημένα, καθώς και σημαντική αύξηση των παραβιάσεων των ελληνικών χωρικών υδάτων. Αναφορές υπάρχουν επίσης για περισσότερα περιστατικά παράνομης αλιευτικής δραστηριότητας τουρκικών σκαφών.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται οι τουρκικές αντιδράσεις για την εγκατάσταση ελληνικών αντιαεροπορικών συστημάτων Patriot σε νησί του Αιγαίου, καθώς και για τη μεταφορά ελληνικών F-16 στην Κύπρο, στο πλαίσιο των μέτρων προστασίας της νήσου μετά την επίθεση με μη επανδρωμένο αεροσκάφος εναντίον των βρετανικών βάσεων.

Αντιδράσεις της Άγκυρας για τα θαλάσσια πάρκα και τον χωροταξικό σχεδιασμό
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αναφορές στις τουρκικές αντιδράσεις για τη δημιουργία ελληνικών θαλάσσιων πάρκων και τις πρωτοβουλίες χωροταξικού σχεδιασμού.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η Τουρκία συνέχισε να αντιτίθεται στη δημιουργία τριών ελληνικών θαλάσσιων πάρκων, τα οποία βρίσκονται εξ ολοκλήρου εντός ελληνικών χωρικών υδάτων.

Επιπλέον, καταγράφει αντιρρήσεις της Άγκυρας απέναντι σε ελληνικά χωροταξικά πλαίσια που αφορούν τον τουρισμό, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα.

Την ίδια στιγμή, η Τουρκία προχώρησε τον Αύγουστο του 2026 στην ανακήρυξη δύο δικών της εθνικών θαλάσσιων πάρκων στο βορειοανατολικό Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, τα οποία, όπως σημειώνει η έκθεση, εκτείνονται κατά κύριο λόγο πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων, σε περιοχές ανοικτής θάλασσας.

Κύπρος: Καταδίκη της λύσης δύο κρατών και αναφορές στην τουρκική στρατιωτική παρουσία
Εκτενές είναι και το κεφάλαιο της έκθεσης που αφορά την Κύπρο, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διαπιστώνει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να αρνείται την αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενώ συνεχίζει να υποστηρίζει τη λύση δύο κρατών, κατά παράβαση των σχετικών ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Η Κομισιόν υπογραμμίζει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει αποκλειστικά την Κυπριακή Δημοκρατία ως υποκείμενο του διεθνούς δικαίου και παραμένει προσηλωμένη σε συνολική διευθέτηση του Κυπριακού εντός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο μνημόνιο που υπέγραψε η Άγκυρα τον Ιούλιο του 2026 με το ψευδοκράτος για την ανάπτυξη υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου, χωρίς την άδεια και τη συγκατάθεση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η έκθεση επισημαίνει επίσης ότι η Τουρκία επιμένει στα σχέδιά της για ηλεκτρική διασύνδεση με τα κατεχόμενα.

Στο στρατιωτικό πεδίο, καταγράφεται η συνέχιση των τουρκικών ασκήσεων στις θαλάσσιες ζώνες της Κύπρου, οι πτήσεις τουρκικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών στο FIR και στον εθνικό εναέριο χώρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, καθώς και η περαιτέρω αναβάθμιση της βάσης μη επανδρωμένων αεροσκαφών στο Λευκόνοικο και της ναυτικής βάσης στο Μπογάζι.

Η Επιτροπή σημειώνει επίσης ότι η Τουρκία αύξησε προσωρινά τη στρατιωτική της παρουσία στην περιοχή, αναπτύσσοντας μεταξύ άλλων μαχητικά F-16 και αντιαεροπορικά συστήματα, στο πλαίσιο του πολέμου με το Ιράν.

Παράλληλα, καταγράφονται περιστατικά παρενόχλησης κυπριακών αλιευτικών σκαφών και παράνομης αλιευτικής δραστηριότητας.

Βαρώσια: Απαίτηση για άμεση αναστροφή των μονομερών ενεργειών
Στο ζήτημα των Βαρωσίων, η Κομισιόν επισημαίνει ότι η Τουρκία δεν έχει αναστρέψει τις ενέργειες για το άνοιγμα της περίκλειστης περιοχής, παρά τις διεθνείς αντιδράσεις και τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Η έκθεση ζητεί την άμεση αναστροφή των μονομερών ενεργειών που ανακοινώθηκαν στις 20 Ιουλίου 2021, καθώς και όλων των βημάτων που πραγματοποιήθηκαν από τον Οκτώβριο του 2020 και αντιβαίνουν στα ψηφίσματα του ΟΗΕ.

Επιπλέον, εκφράζεται προβληματισμός για τους περιορισμούς που επιβάλλονται στην ελευθερία μετακίνησης της ειρηνευτικής δύναμης των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο, με την επισήμανση ότι τέτοιες πρακτικές ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο την ασφάλεια του προσωπικού της.

Η Κομισιόν ζητεί σεβασμό της κυριαρχίας Ελλάδας και Κύπρου
Η συνολική αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναγνωρίζει ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις έχουν βελτιωθεί σε σχέση με το 2023 και ότι κατά την περίοδο αναφοράς δεν πραγματοποιήθηκαν μη εξουσιοδοτημένες τουρκικές γεωτρήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ωστόσο, επισημαίνει ότι οι διαφορές για την υφαλοκρηπίδα και τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες συνεχίζουν να επιβαρύνουν τις διμερείς σχέσεις, ενώ η αύξηση των παραβιάσεων και οι τουρκικές διεκδικήσεις εξακολουθούν να προκαλούν ανησυχία.

Η Κομισιόν καλεί την Τουρκία να δεσμευθεί χωρίς αμφισημίες στις σχέσεις καλής γειτονίας, στην τήρηση των διεθνών συμφωνιών και στην ειρηνική επίλυση των διαφορών, με προσφυγή, εφόσον χρειαστεί, στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.

Παράλληλα, ζητεί την εξομάλυνση των σχέσεων με την Κυπριακή Δημοκρατία και τον πλήρη σεβασμό της κυριαρχίας όλων των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης επί των χωρικών υδάτων και του εναέριου χώρου τους, καθώς και των κυριαρχικών τους δικαιωμάτων για την έρευνα και εκμετάλλευση φυσικών πόρων, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο.

Η Επιτροπή καταλήγει στην ανάγκη αποφυγής ενεργειών που θα υπονόμευαν την περιφερειακή σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για περιοχή στρατηγικής σημασίας για την ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης και επαναβεβαιώνοντας τη δέσμευσή της για την προάσπιση των συμφερόντων της και εκείνων των κρατών-μελών της.