Από τα Χανιά στη Θεσσαλονίκη και από την καθημερινότητα των δρόμων της πόλης στον ευρωπαϊκό διάλογο για τη βιώσιμη αστική κινητικότητα, η συλλογικότητα «ΠοδηΛάτρεις» συμμετείχε στις 14 Σεπτεμβρίου στην Ημέρα Ελληνικών Πόλεων του CIVINET Greece–Cyprus, που πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη στο πλαίσιο του CIVITAS Forum 2026, ενώ παρακολούθησε και τις εργασίες του CIVITAS Forum, από τις 15 έως τις 17 Σεπτεμβρίου. Η Ημέρα Ελληνικών Πόλεων αποτέλεσε ανοικτό πεδίο διαλόγου για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ελληνικές πόλεις, αλλά και για λύσεις και καινοτομίες που αναπτύσσονται από την αυτοδιοίκηση, την επιστημονική κοινότητα, την κοινωνία των πολιτών και άλλους φορείς. Ως εκπρόσωπος της συλλογικότητας στο πάνελ της σχετικής συζήτησης συμμετείχε ο Στέλιος Ροζάκης, όπου συναντήθηκαν εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών, οργανώσεις για το ποδήλατο και τον δημόσιο χώρο, φορείς για την προσβασιμότητα και την οδική ασφάλεια και εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης (φωτό).

Στο επίκεντρο της τοποθέτησης των ΠοδηΛατρών βρέθηκε μια κρίσιμη διάκριση: η κινητικότητα δεν αρκεί να είναι απλώς «βιώσιμη»· πρέπει να είναι και δίκαιη. Αυτό σημαίνει ότι ο δημόσιος χώρος δεν μπορεί να σχεδιάζεται με δεδομένη την πρωτοκαθεδρία του ιδιωτικού αυτοκινήτου, αλλά πρέπει να κατανέμεται με τρόπο που να επιτρέπει ασφαλή και αξιοπρεπή μετακίνηση στους πεζούς, στους ποδηλάτες και ιδιαίτερα στους πιο ευάλωτους χρήστες της πόλης – παιδιά, ηλικιωμένους και ανθρώπους με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα. Από αυτή την οπτική, το όριο των 30 χλμ. την ώρα, οι δρόμοι ήπιας κυκλοφορίας, οι πεζόδρομοι και οι ποδηλατικές υποδομές δεν αντιμετωπίζονται ως μεμονωμένα έργα, αλλά ως στοιχεία συνεκτικού δικτύου ενεργής κινητικότητας.

Από το «πόσα χιλιόμετρα ποδηλατόδρομου;» στο «μπορώ να πάω εκεί με ασφάλεια;»

Η συζήτηση στη Θεσσαλονίκη συνδέθηκε με μια ευρύτερη προβληματική που αναπτύχθηκε τις επόμενες ημέρες στο CIVITAS Forum 2026. Το φετινό φόρουμ, με τίτλο Roots & Routes: Moving Forward to a Competitive, Connected and Resilient Urban Mobility, συγκέντρωσε εκπροσώπους πόλεων, φορείς χάραξης πολιτικής, συγκοινωνιολόγους, πολεοδόμους, ερευνητές, κοινωνία των πολιτών και επαγγελματίες από ολόκληρη την Ευρώπη. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους ΠοδηΛάτρεις είχαν οι συνεδρίες για την ενεργή κινητικότητα και τις «ζωντανές, υγιείς πόλεις»: Active Mobility for Liveable, Healthy Cities – How Cities Make It Happen? και How Do We Know It Works?. Το ερώτημα που τέθηκε έχει ιδιαίτερη σημασία και για τα Χανιά: η κατασκευή μιας υποδομής αποτελεί από μόνη της επιτυχία ή επιτυχία είναι η αλλαγή που προκαλεί στην καθημερινή ζωή;
Το CIVITAS Forum έδωσε έμφαση ακριβώς σε αυτή τη μετατόπιση: από την απλή καταγραφή των έργων και των ποσοτικών μεγεθών –για παράδειγμα, πόσα χιλιόμετρα ποδηλατοδρόμων κατασκευάστηκαν– στην αξιολόγηση του κατά πόσο οι παρεμβάσεις αυξάνουν πραγματικά την ικανότητα των πολιτών να μετακινούνται και να έχουν πρόσβαση στην πόλη. Το επίσημο πρόγραμμα περιλάμβανε επίσης θεματικές για ασφαλείς δρόμους, προσβάσιμες δημόσιες συγκοινωνίες, συμμετοχή των πολιτών, ολοκληρωμένο σχεδιασμό και την επόμενη γενιά των Σχεδίων Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας (ΣΒΑΚ). Η προσέγγιση αυτή συναντά άμεσα την εμπειρία των ΠοδηΛατρών στα Χανιά.

Από το ποδηλατοτραίνο στις ασφαλείς σχολικές διαδρομές

Τα τελευταία χρόνια οι ΠοδηΛάτρεις έχουν επιλέξει να συνδέσει τη διεκδίκηση για καλύτερες υποδομές με δράσεις μέσα στην ίδια την πόλη. Το «ποδηλατοτρένο», οι δράσεις με τη σχολική κοινότητα και η συν-δημιουργία της δράσης «Ερωτευμένοι με το Ποδήλατο» είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα. Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η πρόσφατη μετάβαση από τη συμβολική ποδηλατική δράση στη συστηματική διερεύνηση των καθημερινών διαδρομών των παιδιών. Τον Ιούνιο πραγματοποιήθηκε στα Χανιά το συμμετοχικό εργαστήριο της πιλοτικής δράσης «Ασφαλείς Σχολικές Διαδρομές Ενεργής Κινητικότητας (ΑΣΔΕΚ): θεωρία και πράξη» στα Σχολεία της Κοραή, με τη συμμετοχή του Πολυτεχνείου Κρήτης, των ΠοδηΛατρών, σχολείων και φορέων της εκπαίδευσης και της κοινωνίας των πολιτών όπου διαμορφώθηκαν συγκεκριμένες προτάσεις για ασφαλείς σχολικές διαδρομές. Έτσι, η συζήτηση μετακινείται από το «να κάνουμε περισσότερα παιδιά να αγαπήσουν το ποδήλατο» στο πιο ουσιαστικό ερώτημα: μπορεί ένα παιδί να μετακινηθεί αυτόνομα και με ασφάλεια από τη γειτονιά του στο σχολείο; Και από εκεί στο ακόμη ευρύτερο ερώτημα: μπορεί ένας κάτοικος μιας περιαστικής περιοχής να φτάσει στο κέντρο χωρίς να είναι υποχρεωμένος να χρησιμοποιήσει αυτοκίνητο;

Η τοπική εμπειρία στη συζήτηση για την πόλη του μέλλοντος

Η παρουσία των ΠοδηΛατρών στη Θεσσαλονίκη είχε επομένως διπλή σημασία. Από τη μία πλευρά μετέφερε στον εθνικό και ευρωπαϊκό διάλογο ζητήματα που έχουν αναδειχθεί μέσα από την καθημερινή εμπειρία των Χανίων. Από την άλλη, φέρνει πίσω στην πόλη νέα ερωτήματα και παραδείγματα για το πώς μπορεί να αξιολογείται μια πολιτική κινητικότητας. Ο Δήμος Χανίων παρουσίασε στην Ημέρα Ελληνικών Πόλεων μια σειρά από παρεμβάσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη: το σύστημα ελεγχόμενης πρόσβασης στην Παλιά Πόλη και το Ενετικό Λιμάνι, τους χώρους Park & Ride, τη σύνδεσή τους με το κέντρο μέσω δωρεάν ηλεκτρικών λεωφορείων, ηλεκτρικό μίνι λεωφορείο για άτομα με περιορισμένη κινητικότητα, καθώς και παρεμβάσεις σε πεζοδρόμια, δρόμους ήπιας κυκλοφορίας και κοινόχρηστους χώρους. Παρουσιάστηκε επίσης το πρόγραμμα «Move It Now», στο οποίο, σύμφωνα με τον Δήμο, συμμετείχαν κατά την πρώτη χρονιά 38 σχολικές μονάδες, περισσότεροι από 3.500 μαθητές και πάνω από 40 φορείς. Ωστόσο, η εικόνα που καταγράφεται στους δρόμους τους τελευταίους μήνες δείχνει ότι η ουσιαστική βελτίωση του κυκλοφοριακού παραμένει ανοιχτό και μείζον ζήτημα.

Το κυκλοφοριακό κομφούζιο ειδικά το καλοκαίρι και τα μποτιλιαρίσματα και τις τέσσερεις εποχές στο κέντρο της πόλης αλλά και σε περιαστικούς δρόμους, καταδεικνύουν την απόσταση που εξακολουθεί να υπάρχει ανάμεσα στις παρεμβάσεις που παρουσιάζονται σε επίπεδο σχεδιασμού και υλοποίησης και στη βιωμένη καθημερινότητα της κυκλοφορίας στην πόλη.

Έτσι παρόλο που έχουν γίνει βήματα προς στην σωστή κατεύθυνση χρειάζεται να γίνουν πολλά περισσότερα μέσω της συνεπούς εφαρμογής του συνολικού στρατηγικού σχεδιασμού του ΣΒΑΚ με ποιοτική ενίσχυση της Δημόσιας Συγκοινωνίας, την σταδιακή δημιουργία των περιοχών ήπιας κυκλοφορίας, την δημιουργία ποδηλατικού δικτύου, μέτρα διευκόλυνσης της κίνησης των ποδηλάτων, μέτρα μείωσης των ταχυτήτων στο αστικό περιβάλλον, δημιουργία Ασφαλών Σχολικών Διαδρομών Ενεργής Κινητικότητας (ΑΣΔΕΚ).

Οι ΠοδηΛάτρεις, από τη δική τους πλευρά, επιμένουν ότι η πρόκληση είναι να συνδεθούν οι επιμέρους παρεμβάσεις σε ένα συνεκτικό δίκτυο που θα κάνει την ενεργή (περπάτημα, ποδήλατο) μετακίνηση πραγματική επιλογή για την καθημερινότητα. Και αυτή ίσως είναι η ουσία της συζήτησης που άνοιξε στη Θεσσαλονίκη και συνεχίζεται στα Χανιά: μια πόλη γίνεται πιο ανθρώπινη όχι επειδή αποκτά νέες υποδομές αλλά όταν οι κάτοικοί της μπορούν πράγματι να τις χρησιμοποιούν για να πηγαίνουν στο σχολείο, στη δουλειά, στις υπηρεσίες, στα καταστήματα και στους χώρους πολιτισμού– με ασφάλεια, ανεξαρτησία και χωρίς να εξαρτώνται υποχρεωτικά από το αυτοκίνητο. Η συμμετοχή των ΠοδηΛατρών στο CIVINET και στο CIVITAS Forum 2026 αποτελεί, με αυτή την έννοια, μια ακόμη συνέχεια μιας τοπικής προσπάθειας που ξεκίνησε από τον δρόμο και επιστρέφει στον δρόμο: με το αίτημα για μια πόλη προσβάσιμη, ασφαλή και βιώσιμη για όλους.