Χανιά: Μην… πυροβολείτε την Υπηρεσία Αρχαιοτήτων| Είναι ο προστάτης του μνημείου της παλιάς πόλης

0
327

Γράφει ο Μανώλης Κονσολάκης

Ο φωτισμός του προμαχώνα Mocenigo, που όσο και αν διαμαρτύρονται κάποιοι, η αλήθεια είναι πως έγινε με εντελώς λάθος τρόπο, έχει ανοίξει μία μεγάλη συζήτηση στο διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, για το ρόλο της Υπηρεσίας Αρχαιοτήτων Χανίων.

Είναι γεγονός ότι η Υπηρεσία Αρχαιοτήτων, λειτουργεί με ένα δικό της τρόπο, σε δικούς της ρυθμούς, τις περισσότερες φορές σημαντικά αργούς και σε κάποιες περιπτώσεις λαμβάνει και αποφάσεις, εντελώς ακατανόητες για το μέσο πολίτη.

Και είναι λογικό εν πολλοίς να μην μπορεί ο μέσος πολίτης να κατανοήσει αυτές τις αποφάσεις, καθώς οι περισσότεροι εξ ημών, δεν διαθέτουμε την κατάλληλη επιστημονική κατάρτιση για να τις κατανοήσουμε.

Το ζητούμενο είναι όμως τελικά, εάν οι αποφάσεις αυτές είναι προς τη σωστή κατεύθυνση, εάν πραγματικά προστατεύουν ένα τόσο σημαντικό μνημείο, όπως το οικιστικό σύνολο της παλιάς πόλης των Χανίων και εάν λειτουργούν εν τέλει σε μία αναπτυξιακή κατεύθυνση, σε ότι αφορά το όφελος που θα μπορούσε γενικότερα να προκύψει, για την πόλη και τους κατοίκους της. 

Ρίχνοντας μία ματιά στο παρελθόν, θα ανακαλύψουμε ότι η υποβάθμιση του ρόλου της ενετικών και βυζαντινών οχυρώσεων της πόλης των Χανίων και η εγκατάλειψη των προμαχώνων ξεκίνησε ήδη από το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα.

Η τάφρος μετατράπηκε σε αγροτεμάχια που έγινα  κήποι και τροφοδοτούσαν την πόλη με λαχανικά.

Στα χρόνια της Κρητικής Πολιτείας οι οχυρώσεις περιήλθαν στην Κρητική Πολιτεία και μετά την Ένωση πέρασαν στο Ελληνικό Δημόσιο. Με Νόμο του 1903, ο Πρίγκηπας Γεώργιος τις παραχώρησε στον Δήμο Χανίων για να τις κατεδαφίσει αφού ήταν πλέον άχρηστες.

Μέχρι το 1965, οπότε και η παλιά πόλη(εντός των ενετικών τειχών) κηρύχθηκε σε ιστορικό διατηρητέο μνημείο, η καταστροφή από τη “στρεβλή” οικιστική ανάπτυξη που υπηρέτησαν πιστά για δεκαετίες, ο Δήμος και οι κάτοικοι, αλλά και από τους βομβαρδισμούς των γερμανικών αεροπλάνων και τέλος από το περίφημο σχέδιο Δοξιάδη(1946) συνεχίστηκε με συστηματικό ρυθμό.

Το πιο σημαντικό βήμα για την προστασία της Παλιάς πόλης έγινε το 2012, οπότε και τα Χανιά ορίζονται ως αρχαιολογικός χώρος και οριοθετούνται σε όλη την πόλη, ζώνες προστασίας. 

Μπορεί πολλοί να διαμαρτύρονται, μπορεί πολλοί να αντιδρούν, ένα όμως είναι το γεγονός.

Πως ήταν και παραμένει η Υπηρεσία Αρχαιοτήτων, ο θεματοφύλακας της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και ο προστάτης του μνημείου της παλιάς πόλης των Χανίων(και όχι μόνο).

Εάν η πόλη μας σήμερα έχει ως δημοφιλής τουριστικός προορισμός, αυτήν την πολύτιμη προστιθέμενη αξία που της προσδίδει το οικιστικό σύνολο της Παλιάς Πόλης, το οφείλει αποκλειστικά και μόνο στην προστασία και τη φροντίδα που έχει προσφέρει, όλα αυτά τα χρόνια, μετά το 1965, η Αρχαιολογική Υπηρεσία.

Με όλες τις καθυστερήσεις, με λάθη ενδεχομένως ή ακόμη και παραλείψεις. Και με πολλά που μπορούν να γίνουν ακόμη…

Η περιοχή για την οποία γίνεται η συζήτηση ανήκει στην οριοθετημένη Ζώνης Α απολύτου προστασίας του αρχαιολογικού χώρου πόλης Χανίων.

Που σημαίνει με απλά λόγια πως σε ότι αφορά το “τυπικό” αλλά ταυτόχρονα και “ουσιαστικό” της υπόθεσης για οποιαδήποτε παρέμβαση απαιτείται προηγουμένως η έγκριση από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο.

Και ο φωτισμός ενός μνημείου, προφανώς αποτελεί ουσιαστική παρέμβαση.

Ο φωτισμός των μνημείων, είναι γνωστό αυτό, είναι μία ειδική διαδικασία. Γίνεται για κάθε περίπτωση ξεχωριστά, ειδική μελέτη πρώτα, η οποία πρέπει να λάβει τη σχετική έγκριση από το ΚΑΣ και στη συνέχεια να υλοποιηθεί.

Κάτι που αμέλησε να πράξει η Διοίκηση του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου Χανίων, η οποία θεώρησε ότι ένα φωτισμένο μνημείο(όπως και εάν έχει φωτιστεί) είναι καλύτερο από ένα σκοτεινό μνημείο.

Σωστό ως προς σκέψη, λάθος και άστοχο ως προς την εκτέλεση.   

Αν το δούμε και ως αποτέλεσμα, πέρα των παραπάνω “γραφειοκρατικών”, αλλά επαναλαμβάνουμε, ουσιαστικών παραλείψεων, είναι πασιφανές ότι ο φωτισμός έχει γίνει με εντελώς λάθος τρόπο.

Όσοι έχουν δει φωτισμένα μνημεία στην Ελλάδα ή αλλού, ακόμη και στα Χανιά(βλέπε βυζαντινό τείχος) το καταλαβαίνουν αυτό αμέσως.

Τι θα έπρεπε να κάνει αλήθεια το Δημοτικό Λιμενικό Ταμείο, τις καλές προθέσεις της Διοίκησης του οποίου, ουδείς πρέπει να αμφισβητεί;

Αυτό που θα ήταν σωστό να γίνει, είναι ένας… σεμνός φωτισμός στην άνω επιφάνεια του μνημείου, ώστε να σταματήσει να είναι πάρκινγκ αυτοκινήτων και χώρος διάφορων περίεργων δραστηριοτήτων.

Θα πρέπει επίσης να προχωρήσει επειγόντως στη μελέτη αποκατάστασης του προμαχώνα(κάτι που επείγει ως πρόβλημα, με τις ζημιές που έχει υποστεί κυρίως στη βάση του), να γίνει μια σωστή μελέτη φωτισμού, την οποία θα στείλει για τις απαραίτητες εγκρίσεις και έπεται η συνέχεια.

Πολλοί αναρωτιούνται γιατί η Εφορεία δε παρεμβαίνει για την αποκατάσταση του μνημείου, που αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα.

Το θέμα της αποκατάστασης είναι όντως σοβαρό.

Θα πρέπει να το δουν άμεσα ο Δήμος στην κυριότητα του οποίου ανήκει ο προμαχώνας Mocenigo και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Χανίων, η οποία και έχει την ευθύνη για την εκτέλεση των απαραίτητων εργασιών αποκατάστασης.

Η Εφορεία μπορεί να επέμβει με επείγουσες διαδικασίες(ανάλογο παράδειγμα έχουμε τα τελευταία χρόνια, μετά την κατάρρευση του επιπρομαχώνα του Αγίου Δημητρίου)

Χρησιμοποιήθηκαν πηγές από: Μιχάλη Ανδριανάκη(Το δυτικό τείχος της παλιάς πόλης των Χανίων-Εφημ. “Χανιώτικα Νέα”)

Μιχάλης Ανδριανάκης(Τα Βενετσιάνικα μνημεία της Κρήτης. Ένας “άλλος” Πολιτισμός και η προστασία του, “Έρεισμα”, περίοδος Β΄, τεύχος 43 (4) 

Ειρήνη Βλαζάκη(Ιστορική Πολεοδομική εξέλιξη του λόγου “Καστέλλι” Χανίων)